21 شهريور 96
گزارش جايگاه کشورهای اسلامی در توليد علم دنيا/ رشد 8 برابری کميت توليد علم و رشد 4 برابری سهم تولید علم در دنيا
دکتر محمد جواد دهقانی رئیس پايگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) در حاشيه اولين اجلاس علم و فناوری سازمان همکاری های اسلامی که طی روزهای 17 تا 20 شهريور 96 در شهر آستانه پايتخت قزاقستان برگزار می گردد، گزارش مقايسه ای از کميت توليد علم در سطح دنيا و کشورهای اسلامی ارائه نمودند.

بر اساس اين گزارش، ايشان اظهار داشتند: از آنجا که يکی از اهداف پايگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) نشر و ترسيم نقشه علمی حوزه های مختلف علم در کشورهای جهان اسلام (OIC) و نيز ارزش گذاری کمی و کيفی مؤلفه های مختلف توليد علم در سطح کشور و کشورهای اسلامی می باشد لزوم توسعه روابط اين پايگاه با کشورهای اسلامی اجتناب ناپذير است. در اين گزارش روند رشد 16 ساله (2000-2016) توليدات علمی در دنيا بر اساس اطلاعات موجود در پايگاه بين المللی (Thomson Reuters) Clarivate Analytics مورد بررسی قرار گرفته و ميزان افزايش توليدات علمی کشورهای اسلامی و افزايش سهم اين کشورها در دنيا به تصوير کشيده شده است. نتايج بررسی نشان می دهد که ميزان رشد کشورهای اسلامی در شانزده سال اخير در مقايسه با دنيا بسيار قابل توجه می باشد. ميزان رشد توليد علم دنيا در اين شانزده سال برابر با 77 درصد بوده در حالی که اين ميزان برای کشورهای اسلامی برابر با 666 درصد بوده است و اين به معنای آن است که ميزان رشد علم در کشورهای اسلامی بيش از هشت برابر دنياست. همچنين سهم توليد علم کشورهای اسلامی در سال 2000 برابر8/1 درصد (يک مميز هشت دهم) بود که در سال 2016 به 9/7 درصد (هفت مميز نه دهم) رسيده و در حقيقت سهم کشورهای اسلامی در طول اين مدت به بيش از 4 برابر افزايش يافته است. علاوه بر پرداختن به روند رشد علم، در اين گزارش جايگاه کشورهای اسلامی در توليدات علمی شش حوزه موضوعی مختلف (علوم کشاورزی، فنی و مهندسی، علوم پزشکی و سلامت، علوم انسانی، علوم طبيعی و علوم اجتماعی) نيز بررسی شده است. در حوزه علوم کشاورزی ميزان رشد دنيا برابر با 72 درصد بوده در حاليکه اين ميزان در کشورهای اسلامی 450 درصد بوده است. در حوزه مهندسی و فنی ميزان رشد دنيا برابر با 222 درصد و برای کشورهای اسلامی معادل 1053 درصد بوده است. در حوزه موضوعی علوم انسانی رشد علم دنيا منفی و معادل 6- ( منفی شش درصد) بوده در حالی که در کشورهای اسلامی اين ميزان برابر با 1088 درصد بوده است. در حوزه علوم پزشکی و سلامت ميزان رشد توليدات علم در دنيا برابر با 71 درصد و برای کشورهای اسلامی 543 درصد، در حوزه علوم طبيعی ميزان رشد علم در دنيا 73 درصد و در کشورهای اسلامی 580 درصد و در نهايت در حوزه علوم اجتماعی ميزان رشد علم دنيا برابر با 74 درصد و در کشورهای اسلامی 976 درصد بوده است.




کميت توليد علم تنها يکی از شاخص های رشد و توسعه علمی هر کشور بوده و رشد کميت توليد علم از شروط لازم برای توسعه علمی است، اما شرط کافی نيست. در توسعه علمی توجه و تأکيد به ساير شاخص ها از جمله کيفيت توليدات علمی و استنادات، مشارکت و ديپلماسی علمی، اثرگذاری فناورانه علم، اثرگذاری نوآورانه علم و اثرگذاری اقتصادی علم از اهميت زيادی برخوردار است. بنابراين، تکيه صرف به کميت توليد علم باعث توسعه علمی نخواهد شد.